خیاو در یک نگاه

شهرستان خیاو که امروزه به نام مشگین شهر خوانده می شود در غرب اردبیل ودر ۹۲ کیلومتری آن واقع شده است. خیاو نام قدیمی مشگین شهر بوده است. این شهرستان به علت همسایگی با کوه آتشفشانی سبلان که در ۲۵ کیلومتری آن واقع شده دارای بهار وتابستان و پاییزی معتدل و خنک و زمستانی سرد است. مشگین شهر بهشت عشایر ائل سون میباشد و همه ساله در تابستان چادر های رنگارنگ ایل مناظر بدیع و دلپذیری را بوجود می آورد. از نظر تاریخی مشگین شهر با داشتن بیش از ۴۲۰ محوطه تاریخی و باستانی و اماکن متبرکه یکی از شهرستان‎ های مهم استان اردبیل می ‎باشد ، شواهد و قرائن به دست آمده از منطقه باستانی شهریری ، حکایت از تمدنی با قدمت شش هزار سال قبل از میلاد در منطقه مشگین شهر دارد. اورامی، وراوی ،خیاو و پشگین شهر، اسامی این شهر در ایام گذشته بوده است . این شهرستان به علت تابستان خنک وجود آبهای معدنی قوتور سویی ٬ شابیل ٬موئیل سویی ٬ ایلان دو ٬ آبشار گورگور٬ ملک سویی ٬ قینرجه و آغ سو و همچنین وجود کوه سبلان مشگین شهر را از مناطق گردشکری و زیبای استان به شمار آورد. مشگین شهر امروزی از لحاظ جغرافیایی از شمال با شهرستان مغان همسایه است ، از جنوب به رشته جبال سبلان ، از مشرق به شهرستان اردبیل و کشور آذربایجان، و از غرب به شهر اهر ارسباران محدود می شود.

عرض جغرافیایی: ۳۸ درجه و ۲۳ دقیقه و ۳۴ ثانیه عرض شمالی طول جغرافیایی: ۴۷ درجه و ۱ دقیقه و ۷ ثانیه طول شرقی ارتفاع از سطح دریا: ۱۸۳۰ متر از سطح دریا

جمعیت کل: ۲۷۳۳۴ خانوار و ۱۸۰۰۰۰ جمعیت جمعیت شهری: ۶۰۰۰۰ جمعیت روستایی: ۱۲۰۰۰۰ طول: ۵۱ کیلومتر عرض: ۳۰ کیلومتر شهرها: مشکین‌شهر , لاهرود و رضی (بر اساس آخرین تقسیمات کشوری) بخش‌ها: مرکزی , ارشق و مشکین شرقی دهستان‌ها: ۱۲ دهستان روستاها  : ۳۱۱ روستا مساحت: ۳۶۱۷ کیلومتر مربع

آثار باستانی مشگین شهر:

محوطه های تاریخی، قلعه، گورستان و تپه های باستانی زیادی در اطراف مشگین شهر قرار دارد که تعدادی از این آثار ارزشمند در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند. از جمله به نمونه های زیر که بخش مهمی از هویت تاریخی و باستانی شهرستان مشگین شهر را تشگیل می دهد اشاره می شود :

مقبره شیخ حیدر متعلق به قرن هفتم هجری – قلعه و محوطه تاریخی شهر یئری در روستای پیرازمیانقلعه تاریخی ارشق دیو قلعه سیقلعه کهنهقلعه قهقههقلعه بربر قلعه ایلانلی داغ – قبرستان تاریخی اونار – قبرستان تاریخی ارباب کندیحمام عدل – سنگ نوشته های تاریخی – سنگ افراشت های مکتب اوشاقلاری در شهریری روستای پیرازمیان – غارهای مساکن اولیه لاهرودپل تاریخی دوجاق – قبرستان تاریخی تنگ – آثار انسان های ماقبل تاریخ – کاروانسرای قانلی بولاغ یا سرباز وطن – کاروانسرای رضی _تپه های تاریخی – سنگ افراشته های اُنار – مقبره امامزاده سید سلیمان فخر آباد – مقبره سید جعفر در اُنار – چنار کهنسال اُنار